خالق مونالیزای هزاره سوم

استیو مک‌کری، عکاس باسابقه به دلیل ثبت عکس‌های ماندگار از افغانستان این‌روزها دوباره مورد توجه قرار گرفته است، نگاهی به چند عکس ماندگار او و ماجرای پشت آن ها انداخته ایم

در روزهایی که اخبار تحولات افغانستان بسیار مورد توجه قرار گرفته است، عکس‌های مختلفی هم منتشر و در شبکه‌های اجتماعی بارها دست به دست شدند. تعدادی از برجسته‌ترین این عکس‌ها، آثار ماندگار استیو مک‌کری عکاس باتجربه آمریکایی بودند. مردی که سال‌های زیادی از دوران کاری‌اش را به عکاسی در افغانستان، هند و پاکستان گذراند. او در حادثه 11 سپتامبر هم حاضر بود و عکس‌هایی گرفت که بعدها بسیار پربازدید شدند. این عکاس، یکی از برجسته‌ترین افراد در زمینه عکاسی از جنگ‌ها و رویدادهای مهم جهان است و به‌همین علت در فهرست برترین عکاسان نشنال جئوگرافیک قرار گرفته است. عکس‌های او با انتقال احساسات و عواطف انسانی، منجربه تقویت روحیه‌ صلح‌طلبی انسان‌ها در جهان شده است. در سال ۱۳۹۸ در شهر کاشان برای استیو مک‌کری موزه‌ای تاسیس شد. این موزه که در بافتِ قدیمی کاشان و در خانه‌ای تاریخی قرار گرفته، حاوی ۲۴۰ قطعه عکس از دوره‌ کاری این عکاس معروف است. در پرونده امروز زندگی نامه‌ او را مرور کرده‌ و به چند عکس ماندگار او و ماجرایی که پشت‌شان بوده است، نگاهی انداخته‌ایم.

 

سال‌ها عکاسی در صلح و جنگ
استیو متولد 1950 در فیلادلفیاست. او به گفته خودش از همان ابتدا می‌خواست فیلم ساز شود  بنابراین تحصیل در رشته فیلم و سینما را در دانشگاه پنسیلوانیا آغاز کرد. اما فعالیت در حوزه روزنامه‌نگاری و نشریات در دانشگاه او را علاقه مند به عکاسی کرد. بنابراین پس از فراغت از دانشگاه به عنوان عکاس خبری جذب یک روزنامه شد. او سپس به عنوان یک عکاس بدون‌ مرز در سال ۱۹۷۸ کارش را در هند ادامه داد. بعد از یک سال به شمال پاکستان رفت. استیو در آن‌جا باخبر شد که در مناطق کوهستانی افغانستان جنگ در حال وقوع است و دیگران به او پیشنهاد کردند برای عکاسی به این منطقه برود. حضور او در افغانستانی که تحت حمله شوروی قرار گرفته بود به عنوان اولین تجربه عکاسی او از جنگ به حساب می‌آمد. عکس‌های او از این تحولات در نشریات معتبری مانند «تایم» و «نیوزویک» منتشر شدند.مک‌کری کار کردن روی تضادها و کشمکش‌های بین‌المللی در جنگ و صلح را ادامه داد؛ از جمله جنگ‌های ایران و عراق، بیروت، کامبوج،  فیلیپین،  جنگ خلیج‌فارس و جنگ افغانستان. او بعدها به عضویت عکاسان نشنال جئوگرافیک درآمد و عکس ماندگار «دختر افغان» را به ثبت رساند. در حادثه ۱۱ سپتامبر مک‌کری در استودیویش بود که هواپیماها به برج‌های دوقلو برخورد کردند. او به سرعت به سمت شلوغی رفت و عکس‌هایش در کتابی با عنوان «۱۱ سپتامبر در نیویورک» چاپ شد که مجموعه عکس‌های عکاسان مگنوم بود. او در توصیه‌ای به عکاسان جوان می‌گوید: «اگر شما صبر کنید، مردم دوربین را فراموش می‌کنند و آن‌جاست که می‌‌توانید با روح آن چه پیش چشم‌تان اتفاق می‌افتد ارتباط برقرار کنید.» توصیه‌ای که به نظر استیو بیش از همه، خودش استادانه آن را عملی می‌کند.

 

دختر افغان؛ ماندگارترین پرتره‌ ثبت شده‌ مک‌کری‌
بی‌تردید مشهورترین عکسی که زندگی حرفه‌ای استیو مک‌کری را تحت تاثیر قرار داده است، عکسی با عنوان «دختر افغان» بوده که پرتره‌ای از دختری اهل افغانستان با چشم‌هایی بسیار نافذ و جادویی است. استیو، در سال‌های زندگی حرفه‌ای‌اش و حضور در افغانستان، همیشه علاقه مند بود از زنی افغانستانی عکسی بگیرد اما موفق نشده بود پرتره ماندگاری را به ثبت برساند تا این که یک روز از کنار چادرهای آوارگان افغانستانی در اردوگاه نصیرباغ پاکستان می‌گذشت. استیو در این مکان، با دختری با چشم‌های رنگی و مسحورکننده برخورد می‌کند. دختری که تعدادی از اعضای خانواده‌اش را در بمباران شوروی در افغانستان از دست داده بود و بعد از طی کردن مسافت زیادی با رنج بسیار از افغانستان به این اردوگاه رسیده بود. این عکس ثبت شد و در سال 1985 روی جلد نشنال جئوگرافیک رفت. عکس «دختر افغان» خیلی زود، میلیون‌ها نفر در جهان را تحت تاثیر قرار داد. به گفته‌ خود عکاس افراد زیادی به خاطر این عکس، به اطلاعات بیشتری از آن چه در افغانستان می‌گذرد، دست پیدا کردند و حتی داوطلب حضور در اردوگاه‌های پناهندگان و کمک به آن‌ها شدند. این عکس بعدها، عنوان «فراموش‌نشدنی‌ترین عکس» را به خود اختصاص داد و در بین همه‌ عکس‌های منتشر شده در مجله نشنال جئوگرافیک که به عکس‌های به یاد ماندنی‌اش شهره است، بهترین عکس شناخته شد. «مونالیزای جهان سوم» هم دیگر عنوانی بود که به دلیل تاثیرگذاری این پرتره بر تماشاگرانش به آن داده شد. 17 سال بعد، استیو تلاش کرد دختر افغان را دوباره پیدا و از او عکاسی کند. او پس از تلاش‌های بسیار سرانجام دختر افغان مشهور را که نامش شربت گلی است در پیشاور ملاقات کرد، در حالی که در نوجوانی ازدواج کرده و اکنون مادر سه دختر بود.

 

عکاسی از هزاره‌ها؛ بیگانگان در سرزمین خویش
استیو مک‌کری در کتاب خواندنی خود، با عنوان «ناگفته‌ها؛ داستان عکس‌هایی که گرفته شده» یک فصل را با عنوان «هزاره‌ها؛ بیگانگان در سرزمین خویش» به هزاره‌های افغانستان اختصاص داده است. این عکاس سرشناس جهان، بیش ازسه دهه است که با افغانستان آشنایی نزدیک دارد. عکس‌هایی که مک‌کری از هزاره‌ها گرفته از دوره‌های مختلفی طی چند دهه است که او به کشور افغانستان سفر داشته و با مردم این کشور مواجه شده است. در این بخش از کتاب در کنار عکس‌هایی ازهزاره‌های کابل، بامیان و بعضی مناطق دیگر هزارستان، توضیحاتی درباره این قوم و سبک زندگی‌شان آورده شده است و استیو مک‌کری از تجربه‌های دست اول خودش گفته است. به ویژه از مهمان‌نوازی، صداقت، زحمت کشی و مردانگی هزاره‌ها تعریف و تمجید شده است. این خصوصیات ویژه هزاره‌ها از یک سو و همزمان تبعیض سیستماتیک علیه آن‌ها و قتل عام‌های مکرر از سوی دیگر، کنجکاوی این عکاس چیره‌دست را درباره هزاره‌ها بیشتر کرده و او  را واداشته تا هر دفعه که به افغانستان سفر می کند، عکس‌هایی از لحظات مختلف مردم هزاره بگیرد. درمتن یاد شده، استیو مک کری می‌نویسد: «با آن که علیه هزاره‌ها، این مردمان سخت‌کوش و صاف و صادق سال‌هاست که برخورد‌های آشکار  نژادپرستانه صورت می‌گیرد اما این مردم، با کمال آرامش، راه خود را به سوی علم و دانش و صلح به پیش برده‌اند.» مک‌کری در زمان اشغال افغانستان توسط نیروهای ارتش سرخ شوروی به افغانستان آمده و جنگ های مجاهدین و دولت کابل را به تصویر کشیده است. اولین باری که مک‌کری علاقه‌مند هزاره‌ها شده است، زمانی بوده که بین سال‌های ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰ در بین راه کابل به بامیان توسط افراد مسلح به گروگان گرفته شده است. به گفته خود او، آن زمان چند تن از مردم هزاره وی را از چنگ گروگان‌گیران مسلح آزاد و با کمال مردانگی از وی مهمان‌نوازی کرده اند.

 

مرد بستنی‌به‌دست که طالبانی نبود!
در روزهای تحولات اخیر افغانستان و روی کار آمدن طالبان، عکسی از مردی افغان در فضای مجازی منتشر شد که با دو بستنی قیفی در دستانش رو به دوربین لبخند می‌زد. ابتدا مرد داخل عکس از سوی برخی کاربران مجازی، یک فرد عضو طالبان دانسته و حتی شوخی‌هایی با او انجام شد. اما با گذشت زمان بیشتر، مشخص شد که این عکس مربوط به سال 2002 و عکاس آن استیو مک‌کری معروف است. استیو در توضیح عکس در صفحه شخصی‌اش نوشته بود: «مردی در پل‌خمری که بستنی‌ برای بچه‌هایش خریده است.»  پل‌خمری مرکز ولایت بغلان است و در شمال‌شرق افغانستان قرار دارد.

 

منبع: خراسان

10 مهر, 1400 16:27